अथ् नवग्रहादि देवानां आवाहनं स्थापनं पूजनम्
॥अथ् नवग्रहादिदेवानां पूजनावाहनं स्थापनम्॥
ईशान्यां चतुस्त्रिंशदङ्गुलोच्च समचतुरस्रस्य ग्रहपीठस्य समीपे सपत्नीको यजमानः पूर्वाभिमुख उपविश्य आचमनं प्राणायामञ्च कृत्वा। ततो हस्ते जलं गृहीत्वा। संकल्पं कुर्यात्।
मया प्रारब्धस्य अमुक कर्मणः सांगता सिद्धयर्थम् अस्मिन् नवग्रहपीठे आदित्यादिनवग्रहाणाम् अधिदेवता प्रत्यधिदेवता पञ्चलोकपाल वास्तु क्षेत्रपाल दशदिक्पालदेवतासहितानाम् तत्तन्मण्डले स्थापनप्रतिष्ठा पूजनमऽहं करिष्ये॥ इति संकल्प्य॥
ततो वामहस्ते अक्षतान् गृहीत्वा दक्षिणहस्तेन तत्तत्स्थाने आदित्यादिदेवतानाम् आवाहनं कुर्यात्।
वन्देऽहं च दिवाकरं ग्रहपतिं,
वन्दे सुधांशुं विधुं,
वन्दे भूमि सुतं सुधाकर सुतं,
वन्दे सुराणां गुरुम्॥
वन्दे दैत्यगुरु भृगोः सुतनयं,
वन्दे शनिं सूर्यजं।
वन्दे सूर्य सुधांसुपीडमकरं,
राहुञ्च केतुन्तथा॥
(अथवा)
आधारे प्रथमे सहस्रकिरणं,
ताराधवं स्वाश्रये।
माहेयं मणि पूरके हृदि बुधं,
कण्ठे च वाचस्पतिम्॥
भ्रू मध्ये भृगुनन्दनं दिनमणेः,
पुत्रं त्रिकूटस्थले।
नाडीमर्मसु राहु-केतु-गुलिकान्
न्नित्यं नमाम्य आयुषे॥
(अर्थात मूलाधार में सूर्य को, स्वाधिष्ठान में चंद्र को, मणिपुर में मंगल को, अनाहत में बुध को, विशुद्ध में बृहस्पति को, आज्ञा में शुक्र को, सहस्रार में शनैश्चर को, मर्मस्थानों में राहु-केतु और गुलिक को, मैं नमस्कार करता हूं। आप सभी नवग्रह देवता मुझे आयु प्रदान करें।)
आदित्याय च चन्द्राय, भौमाय बुधाय च।
गुरु शुक्र शनिभ्यश्च राहवे केतवे नमः॥
सूर्य हरें तम कष्ट करें कम,
चन्द्र बड़े मुद मंगलकारी।
बुद्धि पवित्र करे बुध नित्य,
बढ़ावत ज्ञान गुरु सुखकारी॥
शुचि जीवन शुक्र सदैव करें,
शनि शोक हरें रवि दृष्टि निहारी।
राहु रहें गति केतु करें मति,
दिव्य नवग्रह सोहत भारी॥
(अथवा)
रवि सूर्य सुतीच्छन तेज भरे
सब चंद्र कलानिधि शीतल हैं।
शुभ मंगल मङ्गल रूप सदा
अरु बुद्ध सुबुद्धि के अंकुर हैं॥
गुरु बृहस्पति ज्ञान के सिंधु महा
भृगु शुक्र सुखी धन-ऐश्वर्य करें।
जय राहु-केतु अनिष्ट हरे
सब ग्रह मिल संकट दूर करें॥
(अथवा)
भास्कर मंगलदायक चंद्र,
सुबुद्धिहिं देहु सदा बुध ज्ञाना।
शारद-से गुरु पूजित शुक्र,
सुखी सब राखहु संत सुजाना।
मंदा शनि राहु-केतु समेत
सदा मम पीर हरौ भगवाना।
नौ ग्रह शांत रहैं जग में
नित वंदत हूँ प्रभु नौ ग्रह नामा॥
(अथवा)
भानु कृपालु सदा सुख दें
शशि सुंदर शीतलता सुखकारी।
मंगल देव सदा जयवंत करें
बुध बुद्धि सुबुद्धि के हैं अधिकारी॥
गुरु ज्ञान के पुंज महर्षि सदा
भृगु नंदन शुक्र करें सुख भारी।
शनि राहु और केतु हरे सब पीर
करौं विनती नित नौ ग्रह धारी॥
(अथवा)
श्री रवि राज करें सुख साज़
सदा शशि शीतलता सुख-छाया।
भौम करै बल-बुद्धि सदा
बुध ज्ञान धरै मन में अति भाया॥
देव गुरु गुरुता प्रकटावहिं
शुक्र सुभोग करैं शुभ दाया।
शनि राहु हरैं सब पीर हमारी
केतु सदा जयकार मचाया॥
(ॐ भुर्भुवः स्वः भगवते आदित्यादि सहीताय नवग्रह देवताभ्यो नमः, ध्यायमि आवाह्यामि स्थापयामि। भो नवग्रह देवतानाम् इहागच्छ इह तिष्ठ, अधुना वामहस्ते अक्षतान् गृहीत्वा दक्षिणहस्तेन तत्तत्स्थाने नाम् आवाहनं कुर्यात्। ततो प्रतिष्ठापूर्वकम् षोडशोपचार विधिना सम्पूजयेत्)
सूर्यम् (मण्डल के मध्य में)
ॐ आ कृ॒ष्ण्णेनॖ रज॑साॖ व्वर्त्त॑मानो निवेॖशय॑न्नॖमृतॖम्मर्त्त्य॑ञ्च।
हिॖरॖण्ण्यये॑न सविॖता रथेॖना देॖवो ॺा॑तिॖ भुव॑नानिॖ पश्श्य॑न्॥ (यजु० ३३।४३)
जपा-कुसुम-संकाशं काश्यपेयं महाद्युतिम्।
तमोऽरिं सर्वपापघ्नं सूर्वमावाहयाम्यहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः कलिङ्गदेशोद्भव काश्यपसगोत्र रक्तवर्ण भो सूर्य! इहागच्छ इह तिष्ठ्॥ ॐ सूर्याय नमः, श्री सूर्यमावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण् सुप्रसन्नो भव॥)
चन्द्र (आग्नेय कोण में)
ॐ इॖमन्दे॑वा ऽअसपॖत्न्कᳯ सु॑वध्द्वम्महॖते क्क्षॖत्राय॑ महॖते ज्ज्यैष्ट्ठ्या॑य महॖते जान॑राज्ज्याॖयेन्द्र॑स्येन्द्रिॖयाय॑।
इॖममॖमुष्ष्य॑ पु॒त्र्त्रमॖमुप्ष्यै॑ पु॒त्र्त्रमॖस्यै व्विॖशऽएॖष वो॑मीॖ राजाॖ सोमोॖऽस्म्माक॑म्ब्राह्माॖणानाॖᳬ॒ राजा॑॥ (यजु० ९।४०)
दधि-शंख-तुषाराभं क्षीरोदार्णवसम्भवम्।
ज्योत्स्नापतिं निशानाथं सोममावाहयाम्यहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः यमुनातीरोद्भव आत्रेयसगोत्र शुक्लवर्ण भो सोम! इहागच्छ इह तिष्ठ, ॐ सोमाय नमः, सोममावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण सुप्रसन्नो भव ॥)
भौमम् (दक्षिण में)
ॐ अ॒ग्ग्निर्म्मू॒र्द्धा दिॖवः कॖकुत्त्पत्तिः॑ पृथिॖव्व्याऽ अ॒यम्।
अ॒पाᳬ रेता॑ᳬसि जिन्न्वति॥ (यजु० ३।१२)
धरणीगर्भसम्भूतं विद्युत्तेजस्समप्रभम्।
कुमार शक्तिहस्तं व भौममावाहयाम्यहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः अवन्तिकापुरोद्भव भारद्वाजसगोत्र रक्तवर्ण भो भौम ! इहागच्छ इह तिष्ठ ॐ भौमाय नमः, भौममावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण सुप्रसन्नो भव॥)
बुधम् (ईशान कोण में)
ॐ उद्बु॑द्ध्यस्वाग्ग्नेॖ प्प्रति॑जागृहिॖ त्त्वमि॑ष्ट्टापू॒र्त्ते सᳯ सृ॑जेथामॖयञ्च॑।
अ॒स्म्मिन्त्सॖधस्त्थेॖऽ अद्ध्युत्त॑रस्म्मिॖन्न्विश्श्वे॑ देवाॖ ॺज॑मानश्च सीदत॥ (यजु० १८।६१)
प्रियङ्गुलिकाश्यामं रूपेणाप्रतिमं बुधम्।
सौम्यं सौम्यगुणोपेतं तं बुधमावाहयाम्यहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः मगधदेशोद्भव आत्रेयसगोत्र हरितवर्ण भो बुध! इहागच्छ, इहतिष्ठ बुधाय नमः, बुधमावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण सुप्रसन्नो भव॥)
बृहस्पतिम् (उत्तर में)
ॐ बृह॑स्प्पतेॖऽअतिॖ यदॖर्ॺ्ॺोऽअर्हा॑द्युमद्विॖभातिॖ
क्क्रतु॑मॖज्जने॑षु।
ॺद्दीॖदयॖच्छव॑सऽऋतप्प्रजातॖ तदॖस्म्मासु॒ द्द्रवि॑णन्धेहि चिॖत्रम॥ (यजु० २६।३)
देवानां च ऋषीणां च गुरुं कांचन सन्निभम।
बुद्धिभूतं त्रिलोकेशं तं बृहस्पतिमावाहयाम्वहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः सिन्धुदेशोद्भव आङ्गिरसगोत्र पीतवर्ण भो बृहस्पते! इहागच्छ इह तिष्ठ ॐ बृहस्पतये नमः, श्री बृहस्पतिमावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण सुप्रसन्नो भव॥)
शुक्र (पूर्व में)
ॐ अन्ना॑त्तपरिॖस्रुतोॖ रसॖम्ब्रह्म॑णाॖ व्व्यॖपिबत्त्क्षॖत्रम्मयः॒ सोम॑म्प्रॖजाप॑तिः।
ऋॖतेन॑सॖत्त्यमि॑न्द्रॖयँव्विॖपान॑ᳯ शु॒क्क्रमन्ध॑सॖऽ इन्द्र॑स्येन्द्रिॖॖयमिॖदम्पयोॖ मृतॖम्मधु॑॥ (यजु० १९।७५)
हिमकुन्दमृणालाभं दैत्यानां परमं गुरुम्।
सर्वशास्त्रप्रवक्तारं भार्गवमावाहयाम्यहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः भोजकटदेशोद्भव भार्गवसगोत्र शुक्लवर्ण भो शुक्र! इहागच्छ इह तिष्ठ ॐ शुक्राय नमः, श्री शुक्रमावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण सुप्रसन्नो भव॥)
शनि (पश्चिम में)
ॐ शन्नो॑ देॖवीरॖभिष्ट्ट॑यॖ ऽआपो॑ भवन्तु पीॖतये॑।
शँॺ्ॺोरॖभिस्त्र॑वन्तु नः॥ (यजु० ३६।१२)
ॐ नीलान्जन समाभासं रविपुत्रं यमाग्रजम।
छायामार्तण्ड संभूतं तं शनैश्चरमावाहयाम्यहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः सौराष्ट्रदेशोद्भव काश्यपसगोत्र कृष्णवर्ण भो शनैश्चर! इहागच्छ इह तिष्ठ ॐ शनैश्चराय नमः, श्री शनैश्चरमावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण सुप्रसन्नो भव॥)
राहु (नैर्ऋत्य में)
ॐ कया॑ नश्च्चिॖत्र ऽआभु॑वदू॒ती सॖदा वृ॑धः॒ सखा॑।
कयाॖ शचि॑ष्ट्ठया व्वृ॒ता॥ (यजु० २७।३९)
अर्धकायं महावीर्य चंद्रादित्य विमर्दनम्।
सिंहिका गर्भ संभूतं तं राहुमावाहयाम्यहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः राठिनापुरोद्भव पैठिनसगोत्र नीलवर्ण भो राहो! इहागच्छ इह तिष्ठ ॐ राहवे नमः, श्री राहुमावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण सुप्रसन्नो भव॥)
केतु (वायव्य में)
ॐ केॖतुङ्कॄण्ण्वन्न॑केॖतवेॖ पेशों मर्ॺ्ॺाऽ अपेॖशसे॑।
समु॒षद्भि॑रजायथाः॥ (यजु० २९।३७)
पलाशपुष्पसंकाशं तारकाग्रह मस्तकम्।
रौद्रं रौद्रात्मकं घोरं तं केतुमावाहयाम्यहम्॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः अन्तर्वेदिसमुद्भव जैमिनीसगोत्र धूम्रवर्ण भो केतो! इहागच्छ इह तिष्ठ ॐ केतवे नमः, श्री केतुमावाहयामि स्थापयामि पूजां गृहाण सुप्रसन्नो भव॥)
॥ इति नवग्रहाणां स्थापनम् ॥
॥ अथ् अधिदेवानां पूजनावाहनं स्थापनम् ॥
ईश्वरम् (सूर्यदक्षिणपार्श्वे)
ॐ त्र्य॑म्बकँॺ्ॺजामहे सुगॖन्धिम्पु॑ष्ट्टिॖवर्द्ध॑नम्।
उॖर्व्वाॖरुॖकमि॑वॖ बन्ध॑नान्न्मृ॒त्त्योर्म्मु॑क्क्षीयॖ मामृता॑त्॥ (यजु० ३।६०)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ ईश्वराय नमः ईश्वरमावा० स्थाप०॥ भो ईश्वर इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
उमाम् (सोमदक्षिणपार्श्वे)
ॐ श्रीश्च॑ ते लॖक्ष्मीश्चॖ पत्क्न्या॑वहोराॖत्र्त्रे पाॖर्श्श्वे नक्क्ष॑त्राणि रुॖपमॖश्श्विनौॖ व्वयात्त॑म्।
इॖष्ण्णन्नि॑षाणाॖमुम्म॑ऽइषाण सर्व्वलोॖकम्म॑ऽइषाण॥ (यजु० ३१।२२)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ उमायै नमः उमामावा० स्थाप०॥ भो उमे इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
स्कंदम् (भौमदक्षिणपार्श्वे)
ॐ ॺदक्क्र॑न्दः प्प्रथॖमञ्जाय॑मान ऽउॖद्यन्त्स॑मु॒द्रादु॒त वाॖ पुरी॑षात्।
श्येॖनस्य॑ पॖक्क्षा ह॑रिॖणस्य॑ बाॖहूऽउ॑पॖस्त्तुत्त्यॖम्महि॑ जाॖतन्ते॑ऽअर्व्वन्॥ (यजु० २९।१२)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ स्कन्दाय नमः स्कन्दमावा० स्थाप०॥ भो स्कन्द इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
विष्णुम् (बुधदक्षिणपार्श्वे)
ॐ व्विष्ण्णो॑ रॖराट॑मसिॖ व्विष्ण्णोः॒ श्नप्प्त्रे॑ स्त्थोॖ व्विष्ण्णोः॒ स्यूर॑सिॖ व्विष्ण्णो॑र्द्ध्रु॒वोॖसि।
व्वैॖष्ण्णॖवम॑सिॖ व्विष्ण्ण॑वे त्त्वा॥ (यजु० ५।२१)
(ॐ भूर्भुव स्वः ॐ विष्णवे नमः विष्णुमावा० स्थाप०॥ भो विष्णो इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
ब्रह्माणम् (गुरुदक्षिणपार्श्वे)
ॐ आ ब्ब्रह्म॑न्न्ब्राह्मॖणो ब्ब्र॑ह्मवर्च्च्चॖसीजा॑यताॖमा राॖष्ट्रे रा॑जॖन्न्यः॒ शूर॑ऽइषॖव्व्योॖतिव्व्याॖधी म॑हारॖथो जा॑यताॖन्दोग्ग्ध्री॑ धेॖनुर्व्वोढा॑नॖड्वानाॖशुः सप्प्तिः॒ पुर॑न्धिॖर्ॺ्ॺोषा॑ जिॖष्ण्णूर॑थेॖष्ट्ठाः सॖभेयोॖ ॺुवा॑स्यॖ ॺज॑मानस्य व्वी॒रो जा॑यतान्निकाॖमेनि॑कामे नः पॖर्ञ्जन्न्यो॑ व्वर्षतु॒ फल॑वत्त्यो नॖऽओष॑धयः पच्च्यन्ताँॺ्ॺोगक्क्षेॖमो नः॑ कल्प्पताम्॥ (यजु० २२।२२)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ ब्रह्मणे नमः ब्रह्माणमावा० स्थाप०॥ भो ब्रह्मन् इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
इन्द्रम् (शुक्रदक्षिणपार्श्वे)
ॐ सॖजोषा॑ऽइन्द्रॖ सग॑णो मॖरुद्भिः॒ सोम॑म्पिब व्वृत्रॖहा शू॑र व्विॖद्वान्।
जॖहि शत्र्त्रू॒१ँ॥रपॖ मृधो॑नुदॖस्वाथा भ॑यङ्कृणुहि व्विॖश्श्वतो॑ नः॥ उॖपॖयाॖमगृ॑हीतोॖसीन्द्रा॑य त्वां मॖरुत्त्व॑तऽएॖष तेॖ ॺोनिॖरिन्द्रा॑य त्त्वा मॖरुत्त्व॑ते॥ (यजु० ७।३७)
ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ इन्द्राय नमः इन्द्रमावा० स्थाप०॥ भो इन्द्र इहागच्छ इह तिष्ठ॥
यमम् (शनिदक्षिणपार्श्वे)
ॐ ॺॖमायॖ त्त्वाङ्गि॑रस्वते पितृ॒मतेॖ स्वाहा॑।
स्वाहा॑ धॖर्म्मायॖ स्वाहा॑ धॖर्म्मः पिॖत्र्त्रे॥ (यजु० ३८।९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ यमाय नमः यममावा० स्थाप०॥ भो यम इहा गच्छ इह तिष्ठ॥
कालम् (राहुदक्षिणपार्श्वे)
ॐ कार्षि॑रसि समु॒द्रस्यॖ त्त्वा क्क्षि॑त्त्याॖऽउन्न॑यामि॥
समापो॑ऽअ॒द्भिर॑ग्ग्मतॖ समोष॑धी भिॖरोष॑धीः॥ (यजु० ६।२८)
(ॐ भूर्भुवः स्वः कालाय नमः कालमावा० स्थाप०॥ भो काल इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
चित्रगुप्त (केतुदक्षिणपार्श्वे)
ॐ चित्रा॑वसो स्वॖस्त्ति ते॑ पारम॑शीय॥ (यजु० ३।१८)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ चित्रगुप्ताय नमः चित्रगुप्तमावा० स्थाप०॥ भो चित्रगुप्त इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
॥ इत्यधिदेवतानां स्थापनम् ॥
॥ अथ् प्रत्यधिदेवानां पूजनावाहनं स्थापनम् ॥
अग्निम् (सूर्यवामपार्श्वे)
ॐ अ॒ग्ग्निन्दू॒तम्पु॒रो द॑धे हव्व्यॖवाहॖमुप॑ब्ब्रुवे।
देॖवा२ँ॥ऽआसा॑दयादिॖह॥ (यजु० २२।१७)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ अग्नये नमः अग्निमावा० स्थाप०। भो अग्ने इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
आपः (सोमवामपार्श्वे)
ॐ आपोॖ हि ष्ट्ठा म॑योॖभुवॖस्ता न॑ऽऊॖर्ज्जे द॑धातन।
मॖहे रणा॑यॖ चक्क्ष॑से॥ (यजु० ३६।१४)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ अद्भ्यो नमः अप आवा० स्थाप०। भो आप इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
पृथ्वीम् (भौमवामपार्श्वे)
ॐ स्योॖना पृ॑थिवि नो भवानृक्क्षॖरा निॖवेश॑नी।
ॺच्छा॑ नः॒ शर्म्म॑ सॖप्प्रथाः॑॥ (यजु० ३६।१३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ पृथिव्यै नमः पृथिवीमावा० स्थाप०। भो पृथिवि इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
विष्णुम् (बुधवामपार्श्वे)
ॐ इॖदँव्विष्ण्णु॒र्व्विच॑क्रमे त्र्त्रेॖधा निद॑धे पॖदम्।
समू॑ढमस्य पाᳬ सु॒रे स्वाहा॑॥ (यजु० ५।१५)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ विष्णवे नमः विष्णुमावा० स्थाप०। भो विष्णो इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
इन्द्रम् (गुरुवामपार्श्वे)
ॐ त्राॖतारॖमिन्द्र॑मविॖतारॖमिन्द्रॖ ᳯ॒ हवे॑हवे सु॒हवॖ ᳯ॒ शूरॖमिन्द्र॑म्।
ह्वया॑मि शॖक्क्रम्पु॑रुहू॒तमिन्द्र॑ᳬ स्वॖस्त्ति नो॑ मॖघवा॑ धाॖत्त्विन्द्रः॑॥ (यजु० २०।५०)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ इन्द्राय नमः इन्द्रमावा० स्थाप०। भो इन्द्र इहागच्छ इद्द तिष्ठ॥
इंद्राणीम् (शुक्रवामपार्श्वे)
अदि॑त्त्यैॖ रास्न्ना॑सीन्द्राॖण्ण्याऽउॖष्ण्णीषः॑।
पू॒षासि॑ घॖर्म्माय॑ दीष्व॥ (यजु० ३८।३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ इन्द्राण्यै नमः इन्द्राणीमावा० स्थाप०। भो इन्द्राणि इहागच्छ इह तिष्ठ॥
प्रजापतिम् (शनिवामपार्श्वे)
ॐ प्रजा॑पतेॖ न त्त्वदेॖतान्न्यॖन्न्यो व्विश्श्वा॑ रूॖपाणिॖ परिॖ था ब॑भूव।
ॺत्त्का॑मास्ते जुहु॒मस्त्तन्नो॑ऽअस्तुव्वॖयᳬ स्या॑मॖ पत॑यो रयीॖणाम्॥ (यजु० २३।६५)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ प्रजापतये नमः प्रजापतिमावा० स्थाप०। भो प्रजापते इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
पन्नगान सर्प (राहुवामपार्श्वे)
ॐ नमो॑स्त्तु सॖर्प्पेब्भ्योॖ ॺे के च॑ पृथिॖवीमनु॑।
ॺेऽअ॒न्तरि॑क्क्षेॖ ॺे दिॖवि तेब्भ्यः॑ सॖर्प्पेब्भ्योॖ नमः॑॥ (यजु० १३।६)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ सर्पेभ्यो नमः सर्पानावा० स्थाप०। भो सर्पा इहागच्छत इह तिष्ठत॥
ब्रह्माणम् (केतुवामपार्श्वे)
ॐ ब्रह्म॑ जज्ज्ञाॖनम्प्र॑थॖमम्पु॒रस्त्ताॖद्वि सी॑मॖतः सु॒रुचो॑ व्वेॖनऽआ॑वः।
स बु॒द्ध्न्याॖऽउपॖमाऽअ॑स्य व्विॖष्ट्ठाः सॖतश्चॖ ॺोनिॖमस॑तश्चॖ व्विवः॑॥ (यजु० १३।३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ ब्रह्मणे नमः ब्रह्माणमावा० स्थाप०। भो ब्रह्मन् इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
॥ इति प्रत्यधिदेवतास्थापनम् ॥
॥ अथ् पञ्चलोकपालदेवानां पूजनावाहनं स्थापनम् ॥
गणपतिम् (राहोरुत्तरतः)
ॐ गॖणाना॑न्त्वा गॖणप॑ति ᳯ हवामहे प्प्रिॖयाणा॑न्त्वा प्प्रिॖयप॑ति ᳯ हवामहे निधीॖनान्त्वा॑ निधिॖपति॑ ᳯ हवामहे व्वसो मम।
आहम॑जानि गर्ब्भॖधमा त्त्वम॑जासि गर्ब्भॖधम्॥ (यजु० २३।१९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ गणपतये नमः गणपतिमावा० स्थाप०। भो गणपते इहागच्छ इह तिष्ठ ॥
दुर्गाम् (शनेरुत्तरतः)
ॐ अम्बेॖऽअम्बिॖकेम्बा॑लिकेॖ न मा॑ नयतिॖ कश्चॖन।
सस॑स्त्त्यश्श्वॖकः सुभ॑द्रिकाङ्काम्पीलवाॖसिनी॑म्॥ (यजु० २३।१८)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ दुर्गायै नमः दुर्गामावा० स्थाप०। भो दुर्गे इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
वायुम् (रवेरुत्तरतः)
ॐ व्वायोॖ ॺे ते॑ सहॖस्रिणोॖ रथा॑सॖस्त्तेभिॖराग॑हि।
निॖयुत्त्वाॖन्त्सोम॑पीतये॥ (यजु० २७।३२)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ वायवे नमः वायुमावा० स्थाप०। भो वायो इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
आकाशम् (राहोर्दक्षिणे)
ॐ घृ॒तङ्घृ॑तपावानः पिबतॖ व्वसाँ॑व्वसापावानः पिबताॖन्तरि॑क्क्षस्य हॖविर॑सिॖ स्वाहा॑।
दिशः॑ प्प्रॖदिश॑ऽआ॒दिशो॑ व्विॖदिश॑ऽउॖद्दिशो॑ दिॖग्ग्भ्यःस्वाहा॑॥ (यजु० ६।१९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ आकाशाय नमः आकाशमावा० स्थाप०। भो आकाश इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
अश्विनौ (केतुदक्षिणे)
ॐ ॺा वाॖङ्कशाॖ मधु॑मॖत्त्यश्श्वि॑ना सू॒नृता॑वती। तया॑ ॺॖज्ज्ञम्मि॑मिक्क्षतम्॥
उॖपॖयाॖमगृ॑हीतोऽस्यॖश्विब्भ्या॑न्त्वैॖष तेॖ ॺोनिॖर्म्माद्ध्वी॑ब्भ्यान्त्वा॥ (यजु० ७।११)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ अश्विभ्यां नमः अश्विनावा० स्थाप०। भो अश्विनौ इहागच्छतम् इह तिष्ठतम्॥)
॥ इति पञ्चवलोकपाळदेवतास्थापनम् ॥
॥ अथ् क्षेत्राधिपतेर्वास्तोष्पतेर्दशदिक्पालानाञ्च पूजनावाहनं स्थापनम् ॥
क्षेत्राधिपतिम् (गुरोरुत्तरे)
ॐ नॖहि स्प्पशॖमवि॑दन्नॖन्न्यमॖस्म्माद्वै॑श्श्वानॖरात्त्पु॑रऽ एॖतार॑मॖग्ग्नेः।
एमे॑नमवृधन्नॖमृताॖऽ अम॑र्त्त्यँव्वैश्वानॖरङ्क्षैत्र्त्र॑ जित्त्याय देॖवाः॥ (यजु० ३३।६०)
(ॐ भूर्भुवः स्वः क्षेत्राधिपतये नमः क्षेत्राधिपतिमावा० स्थाप०। भो क्षेत्राधिपते इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
वास्तोष्पतिम् (क्षेत्राधिपत्युत्तरे)
ॐ वास्तोष्पते प्रतिजानिह्यस्मान्त्स्वावेशोऽ अनमीवो भवा नः।
ॺत्त्वेमहे प्रतितन्नो जुषस्व शन्नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः वास्तोष्पतये नमः वास्तोष्पतिमावा० स्थाप०। भो वास्तोष्पते इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
इंद्रम् (ग्रहमण्डलाद्धहिः पूर्वस्याम्)
ॐ त्राॖतारॖमिन्द्र॑मविॖतारॖमिन्द्रॖ ᳯ॒ हवे॑हवे सु॒हवॖ ᳯ॒ शूरॖमिन्द्र॑म्।
ह्वया॑मि शॖक्क्रम्पु॑रुहू॒तमिन्द्र॑ᳬ स्वॖस्त्ति नो॑ मॖघवा॑ धाॖत्त्विन्द्रः॑॥ (यजु० २०।५०)
(ॐ भूर्भुवः स्वः इन्द्राय नमः इन्द्रमा० स्था० ॥ भो इन्द्र इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
अग्निम् (ग्रहमण्डलाद्वहिः आग्नेय्याम्)
ॐ त्वन्नो॑ऽ अग्ग्नेॖ तव॑ देव पाॖयुभि॑र्म्मॖघोनो॑ रक्क्ष तॖन्न्वॖश्च व्वन्द्य।
त्र्त्राॖता तोॖकस्यॖ तन॑येॖ गवा॑मॖस्यनि॑मेषॖ ᳯ॒ रक्क्ष॑माणॖस्तव॑ व्व्रॖते॥ (यजु० ३४।१३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः अग्नये नमः अग्निमावा० स्थाप० भो अग्ने इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
यमम् (ग्रहमण्डलाद्वहिः दक्षिणस्याम्)
ॐ ॺॖमायॖ त्त्वाङ्गि॑रस्वते पितृ॒मतेॖ स्वाहा॑।
स्वाहा॑ धॖर्म्मायॖ स्वाहा॑ धॖर्म्मः पिॖत्र्त्रे॥ (यजु० ३८।९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः यमाय नमः यममावा० स्था०। भो यम इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
निर्ऋतिम् (ग्रहमण्डळाद्वहिः नैर्ऋत्याम्)
ॐ असु॑न्न्वन्तॖम य॑जमानमिच्छ स्तेॖनस्येॖत्त्यामन्न्विहिॖ तस्क्क॑रस्य।
अ॒न्न्यम॒स्म्मदि॑च्छॖ सा त॑ऽइॖत्त्या नमो॑ देवि निर्ऋतेॖ तुब्भ्य॑मस्तु॥ (यजु० १२।६२)
(ॐ भूर्भुवः स्वः निर्ऋतये नमः निर्ऋतिमावा० स्थाप०। भो निर्ऋते इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
वरुणम् (ग्रहमण्डलाद्वहिः पश्चिमायाम्)
ॐ तत्त्वा॑ ॺामिॖ ब्ब्रह्म॑णाॖ व्वन्द॑मानॖस्त्तदा शा॑स्तेॖ ॺज॑मानो हॖविर्ब्भिः॑॑।
अहे॑डमानो व्वरुणेॖह बोॖद्ध्युरु॑शᳯ सॖ मा नॖऽआयुः॒ प्रमो॑षीः॥ (यजु० १८।४९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः वरुणाय नमः वरुणमावा० स्थाप०। भो वरुण इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
वायुम् (ग्रहमण्डलाद्वहिः वायव्याम्)
ॐ आ नो॑ निॖयुद्भिः॑ शॖतिनी॑भिरध्द्वॖरᳯ स॑हॖस्रिणी॑ भिॖरुप॑याहि ॺॖज्ज्ञम्।
व्वायो॑ ऽअ॒स्म्मिन्त्सव॑ने मादयस्व ॺू॒यम्पा॑त स्वॖस्त्तिभिः॒ सदा॑ नः॥ (यजु० २७।२८)
(ॐ भूर्भुवः स्वः वायवे नमः वायुमावा० स्थाप०। भो वायो इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
सोमम् (ग्रहमण्डलाद्वहिः उत्तरस्याम्)
ॐ व्वॖयᳯ सो॑म व्व्रॖते तवॖ मन॑स्त्तॖनूषु॒ बिब्भ्र॑तः।
प्रॖजाव॑न्तः सचेमहि॥ (यजु० ३।५६)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सोमाय नमः सोममावा० स्थाप०।। भो सोम इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
ईशानम् (ग्रहमण्डलाद्वहिः ईशान्याम्)
ॐ तमीशा॑नॖञ्जग॑तस्त्तॖस्त्थुषॖस्प्पति॑न् धियञ्जिॖन्न्वमव॑से हूमहे व्वॖयम्।
पू॒षा नोॖ ॺथाॖ व्वेद॑साॖमस॑द्द्व्वृधे र॑क्क्षिॖता पाॖयुरद॑ब्धः स्वॖस्तये॑॥ (यजु० २५।१८)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ईशानाय नमः ईशानमावा० स्थाप०। भो ईशान इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
ब्रह्माणम् (ग्रहमण्डळाद्धहिः ईशानपूर्वयोर्मध्ये ऊर्ध्वायाम्)
ॐ अ॒स्म्मे रुॖद्रा मेॖहनाॖ पर्व्व॑तासो व्वृत्रॖहत्त्येॖ भर॑हूतौ सॖजोषाः॑।
ॺः शᳯसंते स्त्तुवॖते धायि॑ पॖज्ज्रऽइन्द्र॑ज्ज्येष्ट्ठाऽ अ॒स्म्मा२ँऽअ॑वन्तु देॖवाः॥ (यजु० ३३।५०)
(ॐ भूर्भुवः स्वः ब्रह्मणे नमः ब्रह्माणमावा० स्थाप०। भो ब्रह्मन् इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
अनन्तम् (ग्रहमण्डळाद्वहिः नैर्ऋत्यपश्चिमयोर्मध्येऽधः)
ॐ स्योॖना पृ॑थिवि नो भवानृक्क्षॖरा निॖवेश॑नी।
ॺच्छा॑ नः॒ शर्म्म॑ सॖप्प्रथाः॑॥ (यजु० ३६।१३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः अनन्ताय नमः अनन्तमावा० स्थाप०। भो अनन्त इहागच्छ इह तिष्ठ॥)
॥ अथ् पूजन प्रकरणम् ॥
प्रतिष्ठापनम्
ॐ मनो॑ जू॒तिर्ज्जु॑षताॖमाज्ज्य॑स्यॖ बृहॖस्प्पति॑र्ॺ्ॺज्ज्ञमिॖमन्त॑नोॖत्त्वरि॑ष्ट्टँ ॺ्ॺॖज्ज्ञᳯ समिॖमन्द॑धातु॒।
व्विश्श्वे॑ देॖवास॑ऽइॖह मा॑दयन्ताॖमो॑३ म्प्रति॑ष्ट्ठ॥ (यजु० २।१३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्याद्यावाहित नवग्रहमण्डलदेवताः सुप्रतिष्ठिता वरदा भवत॥)
ततो ध्यानम्
ॐ ग्रहा॑ऽऊर्ज्जाहुतयोॖ व्वयन्तोॖ व्विप्प्रा॑य मॖतिम्।
तेषाँ॒व्विशि॑ प्प्रियाणाँव्वोॖहमिषॖमूर्ज्जॖ ᳯ॒ सम॑ग्ग्रभमुपयाॖमगृ॑हीतोॖसीन्द्रा॑य त्त्वा जुष्ट्ट॑ङ्गृह्ण्णाम्म्येॖष तेॖ ॺोनिॖरिन्द्रा॑य त्त्वाॖ जुष्ट्ट॑तमम्। सॖम्पृचौ॑ स्त्थः॒ सम्मा॑ भॖद्रेणऺ पृङ्क्त्तिँव्विॖपृचौ॑ स्त्थोॖ व्वि मा॑ पाॖप्मना॑ पृङ्क्क्त्तम् (यजु० ९।४)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः ध्यायामि॥)
आसनम्
ॐ पुरु॑षऽ एॖवेद ᳯ सर्व्वँ॒ॺ्ॺद्भू॒तँॺ्ॺच्च॑ भाॖव्व्यॖम्।
उॖतामृ॑तॖत्त्वस्येशा॑नोॖ ॺदन्ने॑नातिॖरोह॑ति॥ (यजु० ३१।२)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः आसनं समर्पयामि॥)
पाद्यम्
ॐ एॖतावा॑नस्य महिॖमातोॖ ज्ज्यायाँ॑श्च्वॖ पूरु॑षः।
पादो॑ऽस्यॖ व्विश्श्वा॑ भू॒तानि॑ त्र्त्रिॖपाद॑स्याॖमृत॑न्दिॖवि॥ (यजु० ३१।३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः पादयोः पाद्यं समर्पयामि॥)
अर्घ्यम्
ॐ धाम॑न्तेॖ व्विश्श्वॖम्भुव॑नॖमधि॑श्श्रिॖतमॖन्तः स॑मु॒द्रे हृॖद्यॗन्तरायु॑षि।
अ॒पामनी॑के समिॖथे ॺऽआभृ॑तॖस्त्तम॑श्श्यामॖ मधु॑मन्तन्तऽऊॖर्म्मिम्॥ (यजु० १७।९९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः अर्घ्यं समर्पयामि॥)
आचमनीयम्
ॐ ततॊ॑ व्विॖराड॑जायत व्विॖराजोॖऽअधिॖ पूरु॑षः।
स जाॖतोऽअत्त्य॑रिच्च्यत पॖश्च्चाद्भूमिॖमथो॑ पु॒रः॥ (यजु० ३१।५)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः आचमनीयम् समर्पयामि॥)
स्न्नानम्
ॐ तस्म्मा॑द्यॖज्ज्ञात्त्स॑र्व्वॖहुतॖः सम्भृ॑तम्पृषदाॖज्ज्यम्।
पॖशूँस्ताँश्च॑क्क्रे व्वायॖव्व्याॖनारॖण्ण्या ग्ग्राॖम्म्याश्च्च ॺॆ॥ (यजु० ३१।६)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः स्नानम् समर्पयामि॥)
पञ्चामृतस्न्नानम्
ॐ घृ॒तेनॖ सीताॖ मधु॑नाॖ सम॑ज्ज्यताँ॒व्विश्श्वै॑र्द्देॖवैरनु॑मता मॖरुद्भिः॑।
ऊर्ज्ज॑स्वतीॖ पय॑साॖ पिन्न्व॑मानाॖस्म्मान्त्सी॑तेॖ पय॑साॖब्भ्याव॑वृत्त्स्व॥ (यजु० १२।७०)
ॐ पञ्च॑ नॖद्यः॒ सर॑स्वतीॖमपि॑यन्तिॖ सस्त्रो॑तसः॑।
सर॑स्वतीॖ तु प॑ञ्चॖधा सो देॖशेऽभ॑वत्त्सॖरित्॥ (यजु० ३४।११)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः पञ्चामृतस्न्नानं समर्पयामि॥ पञ्चामृतस्न्नानान्ते शुद्धोदकस्न्नानं समर्पयामि॥ शुद्धोदकस्न्नानान्ते आचमनीयं समर्पयामि॥)
गन्धोदकस्न्नानम्
ॐ गॖन्धॖर्व्वस्त्त्वा॑ व्विॖश्श्वाव॑सुः परि॑दधातु॒ व्विश्श्वॖस्यारि॑ष्ट्टयैॖ ॺज॑मानस्य परिॖधिर॑स्यॖग्ग्निरिॖडऽई॑डिॖतः।
इन्द्र॑स्य बाॖहुर॑सिॖ दक्क्षि॑णोॖ विश्श्वॖस्यारि॑ष्ट्टयैॖ ॺज॑मानस्य परिॖधिर॑स्यॖग्ग्निरिॖडऽई॑डिॖतः।
मिॖत्र्त्रावरु॑णौ त्त्वोत्तरॖतः परि॑धत्तान्ध्रुवेणॖ धर्म्म॑णाॖ व्विश्श्वॖस्यारि॑ष्ट्यैॖ ॺज॑मानस्य परिॖधिर॑स्यॖग्ग्निरिॖडऽई॑डिॖतः॥ (यजु० २।३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः गन्धोदकस्न्नानं समर्पयामि॥ गन्धोदकस्न्नानान्ते शुद्धोदकस्न्नानं समर्पयामि॥ शुद्धोदकस्न्नानान्ते आचमनीयं समर्पयामि॥
स्न्नानम्
ॐ शु॒द्धवा॑लः सॖर्व्वशु॑द्धवालो मणिॖवालॖस्तऽआ॑श्श्विॖनाः श्येतः॑ श्येताॖक्क्षोॖरुॖणस्ते रुॖद्राय॑ पशु॒पत॑ये कॖर्ण्णा ॺाॖमाऽअ॑वलिॖप्पता रौॖद्रा नभो॑रूपाः पार्ज्जॖन्न्याः॥ (यजु० २४।३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः शुद्धोदकस्न्नानं समर्पयामि॥ शुद्धोदकस्न्नानान्ते आचमनीयं समर्पयामि॥)
वस्त्रम्
ॐ सुजा॑तोॖ ज्ज्योति॑षा सॖह शर्म्मॖ व्वरू॑थॖमा स॑दॖत्त्स्वः॒।
व्वासो॑ऽ अग्ग्ने व्विॖश्श्वरूपॖ ᳯ॒ सँव्व्य॑यस्व व्विभावसो॥ (यजु० ११।४०)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः वस्त्रं समर्पयामि॥ वस्त्रान्ते आचमनीयं जलं समर्पयामि॥)
यज्ञोपवीतम् (उपवीतम्)
ॺॖज्ज्ञो देॖवानाॖम्प्रत्त्ये॑ति सु॒म्म्नमादि॑त्त्यासोॖ भव॑ता मृडॖयन्तः॑।
आ वोॖर्व्वाची॑ सुमॖतिर्व्व॑वृत्त्यादॖᳯ॒होश्र्श्र्विॖद्या व्व॑रिवोॖवित्तॖरास॑दादिॖत्त्येब्भ्य॑स्त्त्वा॥ (यजु० ८।४)
ॐ ब्रह्म॑ जज्ज्ञाॖनम्प्र॑थॖमम्पु॒रस्त्ताॖद्वि सी॑मॖतः सु॒रुचो॑ व्वेॖनऽआ॑वः।
स बु॒द्ध्न्याॖऽउपॖमाऽअ॑स्य व्विॖष्ट्ठाः सॖतश्चॖ ॺोनिॖमस॑तश्चॖ व्विवः॑॥ (यजु० १३।३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः उपवीतं समर्पयामि॥ उपवीतान्ते आचमनीयं जलं समर्पयामि॥)
गन्धम्
ॐ त्वाङ्ग॑न्धॖर्व्वाऽ अ॑खनँ॒स्त्वामिन्द्रॖस्त्त्वाम्बृहॖस्प्पतिः॑।
त्वामो॑षधेॖ सोमोॖ राजा॑ व्विॖद्वान्न्यक्ष्मा॑दमुच्च्यत॥ (यजु० १२।९८)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः गन्धं समर्पयामि॥)
अक्षतान्
ॐ अक्क्षॖन्नमी॑मदन्तॖ ह्यव॑ प्प्रिॖयाऽअ॑धूषत।
अस्तो॑षतॖ स्वभा॑नवोॖ व्विप्प्राॖ नवि॑ष्ट्ठया मॖती ॺोजाॖ न्न्विॖन्द्र तेॖ हरी॑॥ (यजु० ३।५१)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः अअक्षतान्समर्पयामि॥)
पुष्पाणि
ॐ ओष॑धीः॒ प्प्रति॑मोदद्ध्वॖम्पुष्प्प॑वतीः प्प्रॖसूव॑रीः।
अश्श्वा॑ऽइव सॖज्जित्त्व॑रीर्व्वीॖरुधः॑ पारयिॖष्ण्ण्वः॒॥ (यजु० १२।७७)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्हमण्डलदेवेभ्यो नमः पुष्पाणि समर्पयामि॥)
पुष्पमालाम्
द्याम्मा ले॑खीरॖन्तरि॑क्क्षम्मा हि॑ᳯसीः पृथिॖव्व्या सम्भ॑व।
अ॒यᳯ हि त्त्वाॖ स्वधि॑तिॖस्तेति॑जानः प्प्रणिॖनाय॑ महॖते सौभ॑गाय।
अतॖस्त्त्वन्दॆ॑व व्वनस्प्पते शॖतव॑ल्शोॖ व्विरो॑ह सॖहस्र॑वल्शा व्वि वॖयᳯ रुहेम॥ (यजु० ५।४३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्हमण्डलदेवेभ्यो नमः पुष्पमालाम् समर्पयामि॥)
सौभाग्यद्रव्याणि
ॐ अहि॑रिव भोॖगैः पर्ॺ्ॺे॑ति बाॖहुञ्ज्याया॑ हेॖतिम्प॑रिॖबाध॑मानः।
हॖस्तॖग्घ्नो व्विश्श्ववा॑ व्वॖयुना॑नि व्विॖद्वान्न्पुमाॖन्न्पुमा॑ᳬ सॖम्परि॑पातु व्विॖश्वतः॑॥ (यजु० २९।५१)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः सौभाग्यद्रव्याणि समर्पयामि॥)
सुगन्धिद्रव्यम्
ॐ त्र्य॑म्बकँॺ्ॺजामहे सुगॖन्धिम्पु॑ष्ट्टिॖवर्द्ध॑नम्।
उॖर्व्वाॖरुॖकमि॑वॖ बन्ध॑नान्न्मृ॒त्त्योर्म्मु॑क्क्षीयॖ मामृता॑त्॥ (यजु० ३।६०)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः सुगन्धिद्रव्यम् समर्पयामि॥)
धूपम्
ॐ धूर॑सिॖ धूर्व्वॖ धूर्व्व॑न्तॖन्धूर्व्वॖ तँॺ्ॺोॖऽस्म्मामान्धूर्व्व॑तिॖ तन्धू॑र्व्वॖ ॺँव्वॖयन्धूर्व्वा॑मः।
देॖवाना॑मसिॖ व्वह्नि॑तमॖᳯ॒ सस्न्नि॑तमम् पप्प्रि॑तमॖञ्जुष्ट्ट॑तमन् देवॖहूत॑मम्॥ (यजु० १।८)
ॐ अश्श्व॑स्य त्त्वाॖ व्वृष्णः॑ शॖक्क्ना धू॑पयामि देवॖयज॑ने पृथिॖव्व्याः। मॖखाय॑ त्त्वा मॖखस्य॑ त्त्वा शीॖर्ष्ण्णे॥ (यजु० ३७।९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः धूपमाघ्रापयामि॥)
दीपम्
ॐ अ॒ग्ग्निर्ज्ज्योतिॖर्ज्ज्योति॑रॖग्ग्निः स्वाहाॖ सूर्ॺ्ॺोॖ ज्ज्योतिॖर्ज्ज्योतिः॒ सूर्ॺ्ॺः॒ स्वाहा॑।
अ॒ग्ग्निर्व्वर्च्चोॖ ज्ज्योतिॖर्व्वर्च्चः॒ स्वाहाॖ सूर्ॺ्ॺो व्वर्च्चोॖ ज्ज्योतिॖर्व्वर्च्चः॒ स्वाहा॑। ज्योतिः॒ सूर्ॺ्ॺः॒ सूर्ॺ्ॺो ज्योतिः॒ स्वाहा॑॥ (यजु० ३।९)
ॐ अ॒ग्ग्निर्ज्ज्योति॑षाॖ ज्ज्योति॑ष्म्मान्न्नु॒क्क्मो व्वर्च्च॑साॖ व्वर्च्च॑स्वान्।
सॖहॖस्त्रॖदाऽअ॑सि सॖहस्त्रा॑य त्त्वा॥ (यजु० १३।४०)
ॐ चॖन्द्रमाॖमन॑सोजाॖतश्श्चक्षोॖः सूर्ॺ्ॺो॑ऽअजायत।
श्रोत्रा॑द्वायुश्श्च॑प्राॖणश्श्चॖमुखा॑दॖग्निर॑जायत॥ (यजु० ३१।१२)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः दीपं दर्शयामि॥)
नैवेद्यम्
ॐ अन्न॑पॖतेन्न॑स्य नो देह्ॺनमीॖवस्य॑ शु॒ष्म्मिणः॑।
प्रप्प्र॑ दाॖतार॑न्तारिषॖऽ ऊर्ज्ज॑न्नो धेहि द्विॖपदेॖ चतु॑ष्पदे॥ (यजु० ११।८३)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहणमण्डलदेवेभ्यो नमः नैवेद्यं निवेदयामि॥)
गायत्री मन्त्रेण नैवेद्यं सम्प्रोक्ष्य वामकरं पद्माकारं कृत्वा दक्षकरेण तत्तद्ग्रासमुद्रया नैवेद्यं निवेदयेत्॥
तर्जनीमध्यमाङ्गुष्ठैः – ॐ प्राणाय स्वाहा।
मध्यमानामिकाङ्गुष्ठैः – ॐ अपानाय स्वाहा।
कनिष्ठिकानामिकाङ्गुष्ठैः – ॐ व्यानाय स्वाहा। कनिष्ठिकातर्जन्यङ्गुष्ठैः – ॐ उदानाय स्वाहा।
साङ्गुष्ठाभिः सर्वाङ्गुलिभिः – ॐ समानाय स्वाहा।
पूर्वापोशनं समर्पयामि। उत्तरापोशनं समर्पयामि। हस्तप्रक्षालनं समर्पयामि। मुखप्रक्षालनं समर्पयामि। आचमनीयं समर्पयामि॥
करोद्वर्तनम्
ॐ ॶᳯ॒शुना॑ तेऽॶᳯ॒शुः पृ॑च्च्यताॖम्परु॑षाॖ परुः॑।
गॖन्न्धस्तेॖ सोम॑मवतु॒ मदा॑यॖ रसोॖऽअच्च्यु॑तः॥ (यजु० २०।२७)
ॐ सिॖञ्चतिॖ परि॑षिञ्चॖन्त्युत्त्सि॑ञ्चन्ति पुनन्ति॑ च।
सुरा॑यै बॖब्भ्व्रै मदे॑ किॖन्त्वो व्व॑दति किॖन्त्वः॥ (यजु० २०।२८)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः करोद्वर्तनार्थे चन्दनं समर्पयामि॥)
ऋतुफलानि – अखण्ड ऋतुफलम्
ॐ ॺाः फॖलिनीॖर्ॺ्ॺाऽ अ॑फॖलाऽ अ॑पु॒ष्प्पा ॺाश्च॑ पु॒ष्प्पिणीः॑।
बृहॖस्प्पति॑प्प्रसूताॖस्ता नो॑ मुञ्चॖन्त्वᳯ ह॑सः॥ (यजु० १२।८९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः फळं समर्पयामि॥)
ताम्बूलम्
उॖत स्म्मा॑स्यॖ द्रव॑तस्त्तुरण्ण्यॖतः पॖर्ण्णन्न वेरनु॑वाति प्प्रगॖर्द्धिनः॑।
श्येॖनस्ये॑वॖ द्ध्रज॑तोऽअङ्कॖसम्परि॑ दधिॖक्क्राव्ण्णः॑ सॖहोर्ज्जा तरि॑त्र्त्रतः॒ स्वाहा॑॥ (यजु० ९।१५)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः मुखवासार्थे ताम्बूलं समर्पयामि॥)
दक्षिणाम्
ॐ हिॖरॖण्ण्यॖगॖर्ब्भः सम॑वर्त्तॖताग्ग्ग्रे॑ भू॒तस्य॑ जाॖतः पतिॖरेक॑ऽआसीत्।
स दा॑धार पृथिॖवीन्द्या मु॒ते माङ्कस्म्मै॑ देॖवाय॑ हॖविषा॑ व्विधेम॥ (यजु० १३।४)
ॐ ॺद्दॖत्तँ ॺ्ॺत्त्प॑राॖदानँ॒ ॺ्ॺत्त्पू॒र्त्तँ ॺ्ॺाश्चॖ दक्क्षि॑णाः।
तदॖग्न्निर्व्वै॑श्श्वकर्म्मॖणः स्व॑र्द्देॖवेषु॑ नो दधत्॥ (यजु० १८।६४)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः सुपुष्पदक्षिणां समर्पयामि॥)
नीराजनम् (कर्पूरारार्तिक्यम्)
ॐ इॖदᳯ हॖविः प्प्रॖजन॑नम्मे ऽअस्तु॒ दश॑वीरॖ ᳯ॒ सर्व्व॑गणᳬ स्वॖस्त्तये॑।
आ॒त्क्मॖसनि॑ प्प्रजाॖसनि॑ पशु॒सनि॑ लोकॖसन्न्य॑भयॖसनि॑।
अ॒ग्ग्निः प्प्रॖजाम्ब॑हु॒लाम्मे॑ करोॖत्त्वन्नॖम्पयोॖ रेतो॑ऽअ॒स्म्मासु॑ धत्त॥ (यजु० १९।४८)
ॐ ॺे दे॑वासो दिॖव्व्येका॑दशॖ स्त्थ पृ॑थिॖव्व्यामद्ध्येका॑दशॖ स्त्थ।
अ॒प्प्सु॒क्क्षितो॑ महिॖनैका॑दशॖ स्त्थ ते दे॑वासो ॺॖज्ज्ञमिॖमञ्जु॑षद्ध्वम्॥ (यजु० ७।१९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः कर्पूरारार्तिक्यं समर्पयामि॥)
(जलेन प्रदक्षिणावर्तनम्॥ पुष्पैर्देववन्दनम्॥ हस्तेन आत्मवन्दनम्॥ हस्तप्रक्षालनम्॥)
मन्त्रपुष्पाञ्जलिम्
ॐ ॺॖज्ज्ञेन॑ ॺॖज्ज्ञम॑यजन्त देॖवास्त्तानिॖ धर्म्मा॑॑णि प्प्रथॖमान्न्या॑सन्।
ते हॖ नाक॑म्महिॖमानः॑ सचन्तॖ ॺत्र्त्रॖ पूर्व्वे॑ साॖद्ध्याः सन्ति॑ देॖवाः॥ (यजु० ३१।१६)
ॐ सम॑क्ख्ये देॖव्व्या धिॖया सन्दक्क्षि॑णयोॖरुच॑क्क्षसा।
मा मॖऽआयुः॒ प्प्रमो॑षीॖर्म्मो॑ऽॶहन्तव॑ व्वीॖरँव्वि॑देयॖ तव॑ देवि सॖन्दृशि॑॥ (यजु० ४।२३)
ॐ व्विॖश्श्वत॑श्चक्क्षुरुॖत व्विॖश्श्वतो॑मुखो व्विॖश्श्वतो॑बाहुरुॖत व्विॖश्श्वत॑स्प्पात्।
सम्बाॖहुब्भ्याॖन्धम॑तिॖ सम्पत॑त्रैॖर्द्यावाॖभूमी॑ जॖनय॑न्देवऽएकः॑॥ (यजु० १७।१९)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः मन्त्रपुष्पाञ्जलिं समर्पयामि॥)
प्रदक्षिणाम्
ॐ ॺे तीॖर्त्थानि॑ प्प्रॖचर॑न्ति सृ॒काह॑स्ता निषॖङ्गिणैः॑।
तेषा॑ᳬ सहस्त्रयोजॖनेवॖ धन्न्वा॑नि तन्न्मसि॥ (यजु० १६।६१)
ॐ सॖप्प्तास्या॑सन्न्परिॖधयॖस्त्र्त्रिॖः सॖप्प्त सॖमिधः॑ कृ॒ताः।
देॖवा ॺद्यॖज्ज्ञन्त॑न्न्वाॖनाऽअब॑द्ध्नॖन्न्पुरु॑षम्पॖशुम्॥ (यजु० ३१।१५)
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः प्रदक्षिणां समर्पयामि॥)
विशेषार्घ्यम्
अर्घ्यपात्रे जलं गृहीत्वा चन्दनपुष्पाक्षतसहितं नारिकेलं हिरण्यञ्च धृत्वा तत्पात्रं हस्ते गृहीत्वा।
अर्घ्यं गृह्णन्त्विमं देवा आदित्य प्रमुखा ग्रहाः।
निर्विघ्नेन च कुर्युस्ते कार्यं मे यजनोद्भवम्॥
नौमि युष्मान्ग्रहान्सर्वानाकाशे भ्रमतोऽनिशम्।
कल्याणाय सदा यूयं जगतां स्थ पुनः पुनः॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः विशेषार्घ्यम् समर्पयामि॥)
ततः प्रार्थयेत्
सूर्य॔म् शौर्य मथेन्दु रुच्च पदवीं,
सन्मङ्गलम मंङ्गलः।
सद्बुद्धिम च बुधो गुरुश्च गुरुतां,
शुक्रः सुखं शं शनिः॥
राहुर्बाहुबलं करोतु सततं,
केतुः कुलस्योउन्नतिम्।
नित्यं प्रीति करा भवन्तु मम ते,
सर्वेऽनुकूला ग्रहाः॥
(अथवा)
आयुश्च विद्याञ्च यशश्च शौर्यं
लक्ष्मीं स्थिरां नीतिदयादियुक्ताम्।
पुत्रञ्च पौत्रञ्च पदं तथैशं
यच्छन्तु यूयं ह्यभयं ग्रहा मे॥
भूयात्कृता या भवतां मया सा
पूजा सुपूर्णा विधिना स्वशक्त्या।
भूयात्तथैवाशु सदाऽस्मदीयं
ज्ञातं शुभं यन्मनसाऽपि नैव॥
आयुश्च वित्तञ्च तथा सुखं च, धर्मार्थलाभौ वहुपुत्रतां च।
शत्रुक्षयं राजसु पूज्यतां च, तुष्टा ग्रहाः क्षेमकरा भवन्तुः॥
(ॐ भूर्भुवः स्वः सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवेभ्यो नमः प्रार्थनापूर्वकं नमस्कारान्समर्पयामि॥)
पूजानिवेदनम् (समर्पणम्)
हस्ते जलं गृहीत्वा –
अनेन यथाज्ञानेन यथामिलितोपचारद्रव्यैः ध्यान आवाहन आसन पाद्य अर्घ्यं आचमनीय स्नान वस्त्रोपवीत गन्धाक्षत पुष्प धूपदीप नैवेद्य ताम्बूल दक्षिणा-प्रदक्षिणा मन्त्रपुष्परूपैः षोडशोपचारैः कृतेन पूजनेन सूर्यादिनवग्रहमण्डलदेवाः प्रीयन्तां न मम॥
॥ इति नवग्रहादिस्थापनपूजनप्रयोगः ॥
॥ श्रीरस्तु ॥
❀꧁○꧂❀
श्री हरि हरात्मक देवें सदा, मुद मंगलमय हर्ष।
सुखी रहे परिवार संग, अपना भारतवर्ष॥
❀꧁○꧂❀
┉ संकलनकर्ता ┉
श्रद्धेय पंडित विश्वनाथ द्विवेदी
‘सनातनी ज्योतिर्विद’
संस्थापक, अध्यक्ष एवं प्रबंध निदेशक
(‘हरि हर हरात्मक’ ज्योतिष)
संपर्क सूत्र – 07089434899
┉┅━❀꧁○꧂❀━┅┉